R.G. 151

12.08.2008

KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ BANKALAR YASASI

(39/2001 Sayılı Yasa)

Madde 15’in 3. Fıkrası Altında Tebliğ

        Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Merkez Bankası, 39/2001 Sayılı Bankalar Yasası’nın 15.
maddesinin 3. fıkrasının kendisine verdiği yetkiyi kullanarak işbu tebliğ ile aşağıdaki hususları tespit eder. 

				BİRİNCİ KISIM GENEL HÜKÜMLER
Kısa İsim		1.		Bu tebliğ, “Bankalarda İç Denetim, Risk Yönetimi, İç Kontrol ve Yönetim Sistemleri Tebliği ” olarak isimlendirilir.
Tefsir		2.		Metin başka türlü gerektirmedikçe bu Tebliğ’de kullanılan;
				a- b- c- d- e- f- g- h- ı-   i-	“Merkez Bankası,” Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Merkez Bankasını, “Yasa,” 39/2001 Sayılı Bankalar Yasasını, “Banka,” 39/2001 sayılı Bankalar Yasası kapsamında faaliyet gösteren bankaları, “İç  Sistem” İç denetim, iç kontrol ve risk yönetimi sistemlerini, “Üst Düzey Yönetim” Banka genel müdür ve genel müdür yardımcıları ile başka unvanlarla istihdam edilseler dahi, danışmanlık birimleri dışındaki birimlerin, yetki ve görevleri itibarıyla genel müdür yardımcısına denk veya daha üst konumlarda görev yapan yöneticileri, “Üst Yönetim” Banka yönetim kurulu ile üst düzey yönetimi, “İcrai Görevi Olan Yönetim Kurulu Üyesi” Bankada genel müdür, genel müdür yardımcısı veya herhangi bir birimde görev alan üyeyi, “Risk” Bir işleme ilişkin bir parasal kaybın ortaya çıkması veya bir giderin ya da zararın vuku bulması nedeniyle ekonomik faydanın azalması ihtimalini, “Komite” 4. maddenin 2. fıkrasında belirtilen iç sistemler komitesini,  “Yabancı Kaynaklar” Özkaynaklar dışındaki banka pasifini, ifade eder.
Amaç, Kapsam		3.			Bu tebliğin amacı, 39/2001 Sayılı KKTC Bankalar Yasası’nın 15. maddesinin 3. fıkrası gereğince, bankalarda karşılaşılan risklerin izlenmesi ve kontrolünü sağlamak üzere kurulacak iç denetim sistemleri, risk yönetimi ve iç kontrol sistemlerine ilişkin genel çerçeve hakkındaki esas ve usullerin belirlenmesi ve kurumsal yönetime ilişkin genel çerçevenin güçlendirilmesidir. Yasa altında faaliyet gösteren bankalar,  bu tebliğ hükümlerine uymak zorundadırlar.
İKİNCİ KISIM SORUMLULUKLAR
İç Denetim, İç Kontrol ve Risk Yönetimi Sistemlerinin Kurulması		4.		(1)		Bankalar maruz kaldıkları risklerin izlenmesi ve kontrolünün sağlanması amacıyla, faaliyetleri ve yapısıyla uyumlu ve değişen koşullara uygun, tüm şube ve birimlerini kapsayan, bu tebliğde öngörülen esaslar çerçevesinde yönetim kuruluna bağlı, yeterli ve etkin bir iç denetim, iç kontrol ve risk yönetimi sistemi kurmak ve işletmekle yükümlüdürler.
				(2)		Bankaların yönetim kurulları kendi aralarından belirleyecekleri genel müdür dışındaki bir veya birden fazla üyeyi 1. fıkrada belirtilen sistemlerin kurulması, koordinasyonu, işleyişi ve uygulamalarından sorumlu üye olarak belirleyebilir. Birden fazla üye belirlenmesi halinde, oluşturulacak yapının adı iç sistemler komitesi olur. İç sistemler sorumlusu veya komite üyelerinin görevden ayrılması, görevden alınması ya da aranan nitelileri kaybetmesi durumunda en geç bir ay içerisinde yerine ayni nitelikleri taşıyan bir yönetim kurulu üyesinin atanması zorunludur.
İç Sistemlerin İdaresinden Sorumlu Birimler		5.				İç sistemlerin idaresinden nihai sorumlu, yönetim kuruludur. Üst düzey yönetim ise yönetim kurullarının belirlediği esaslar dahilinde sistemlerin işleyişinden sorumludur.
Yönetim Kurulunun Görev ve Sorumlulukları		6.		(1)		Banka yönetim kurulları; Bankanın organizasyon yapısını ve banka içindeki yetki ve sorumlulukları, personelle ilgili işe giriş, terfi, ceza, özlük hakları gibi hususları belirlemek,
				(2)		Üst düzey yönetimin atanmasında aranılacak kriterleri belirlemek,
				(3)		Bankanın yapısı ile uyumlu, iç sistem birim veya birimlerini oluşturmak, faaliyetlerine ilişkin strateji ve politikalar ile uygulama usullerini yazılı olarak belirlemek, uygulama ve işleyişi sağlamak,
				(4)		İç sistemlerle ilgili atanacak sorumluların niteliklerini, görev ve sorumluluklarını açık bir şekilde ve yazılı olarak belirlemek, görevlendirilecek kadronun periodik olarak çalışma programlarını onaylamak ve gerekli kaynakların tahsisini yapmak,
				(5)		İç sistemlere ilişkin uygulamalar ile ilgili olarak Merkez Bankasınca ya da bağımsız denetçilerce tespit edilen veya sorumlu yönetim kurulu üye veya üyeleri tarafından yönetim kurulu gündemine getirilen hata veya eksiklikleri zamanında dikkate alarak gidermek için gerekli önlemleri almak, tespit edilen eksiklik ve hataları değerlendirerek aynı veya benzer eksiklik ve hataların oluşabileceği alanlara ilişkin iç sistemlerin faaliyetlerinin yönlendirilmesini sağlamak,
				(6)		İç sistemler kapsamındaki birimlerin yöneticilerinin seçimine ve görevden alınmasına karar vermek,
				(7)		İç sistemler kapsamındaki birimlerde görev yapan personelin mesleki yeterlilik ve gelişimlerini teminen, ulusal ve uluslararası düzeyde, konuları ile ilgili alanlarda yapılan düzenleme ve uygulamaları takip etmelerine yönelik her türlü tedbiri almak ve eğitim programlarına katılmalarını sağlamak,
				(8)		Bankanın maruz kaldığı riskler ve bu risklerin ölçüm yöntemleri ile yönetimi konusunda bilgi sahibi olmak,
				(9)		Bankanın genel olarak ve her bir risk türü itibarıyla risk yönetimine ilişkin politika ve stratejilerini, alabileceği risk seviyesini ve bunlara ilişkin uygulama usullerini yazılı olarak belirlemek, birimler ve yöneticileri ya da bu birimlerde çalışan personel itibarıyla azami risk limitleri tahsis etmek,
				(10)		Bankanın gelir ve giderlerini önemli ölçüde etkileyecek risklerin alınmasına, izlenmesine, yönetilmesine ve raporlanmasına ilişkin politikaları ve bu politikalardaki değişiklikleri onaylamak ve bunların uygulanmasını gözetmek,
				(11)		Bankanın, üstlenilen risk düzeyi ile ilişkili özkaynak seviyesini belirleyen bir sürece ve özkaynak yönetim stratejilerine sahip olmasını temin etmek,
				(12)		Üst düzey yönetimin bankanın karşı karsıya olduğu önemli riskler konusunda kendisine zamanında ve güvenilir raporlamalar vermesini sağlamak,
				(13)		Risk yönetim sistemlerinin etkinliğini izlemek,
				(14)		Müşterilerin şikayetlerinin araştırılmasını ve sonucu hakkında ilgililere cevap verilmesini sağlayacak bir sistem geliştirilmesini ve bunların belirlenecek hususları ihtiva edecek şekilde kendisine düzenli raporlanmasını sağlamak,
						ile yetkili ve sorumludurlar.
Yönetim Kurulu Başkanının Görev ve Sorumlulukları		7.				Bankaların yönetim kurulu başkan ve yardımcısı, bütün üyelerin yönetimdeki etkinliğini artırmak için uygun koşulları yaratmakla yükümlüdürler. Özellikle yönetim kurulu başkanı ;
				(1)		Yönetim kurulunu yönetir ve gündemi belirler. Bunu gerçekleştiriken bütün üyelerin getirecekleri konuları ve sorunları dikkate alarak, yönetim kurulu gündeminin onaylama mekanizması olmaktan ziyade, ileriye dönük strateji ve işlemlere yönelik olmalısını sağlar,
				(2)		Yönetim kurulu üyelerinin sağlıklı karar almasını, bankayı etkin şekilde izlemesini ve bankanın başarısını artırması yönünde tavsiyelerde bulunmasını sağlamak bakımından, bütün üyelerin özellikle bankanın performansıyla ilgili doğru, açık ve zamanında bilgiye ulaşmasını temin eder,
				(3)		Karmaşık ve içeriği geniş konuların irdelenebilmesine yönelik yeterli zamanın ayrılmasını temin eder. Gerekmesi halinde yönetim kurulu toplantısından önce konuların detaylı tartışılmasına yönelik toplantılar düzenlemek suretiyle, üyelerin yönetim kurulu gündemi hakkında hazırlanmasını sağlar ve konuların yeterince anlaşıldığından emin olur. Bu suretle kritik konularda karar alınma süreçlerinde zaman kısıtı ile karşı karşıya kalınmasını önler.
				(4)		Hissedarlarla etkin iletişimin sağlanmasını ve büyük hissedarların amaçlarının/görüşlerinin yönetim kurulu üyeleri tarafından anlaşılmasını temin eder.
				(5)		Yeni yönetim kurulu üyeleri için yönetim kurulu sekreteri tarafından hazırlanacak kapsamlı, banka yapısına uygun tasarlanmış bir tanıtma programının hazırlanmasına öncülük eder.
				(6)		Yönetim kurulunun gelişim ihtiyaçlarının giderilmesi ve takım olarak etkinliğinin artırılması başkanın sorumluluğundadır. Yönetim kurulu üyelerinin gelişim ihtiyaçlarının karşılanmasında öncülük eder ve yönetim kurulu sekreterini yönlendirir.
				(7)		Tüm üyelerin aktif katılımını teşvik eder.
Üst Düzey Yönetimin Görev ve Sorumlulukları		8.		(1)		Üst düzey yönetim; Yönetim kurulunun belirlediği kurumsal strateji ve hedeflerin, alınan kararlarla uyum içinde uygulanmasını sağlamak ve bankanın operasyonel ve idari birimlerinin faaliyetlerini, belirlenen amaca yönelik olarak tespit ederek uygulamak; Bu fıkra çerçevesinde üst düzey yönetim;
						(a) Risk yönetimi politikasının uygulanması,
						(b) Spesifik risk limitlerinin belirlenmesi, tüm idari birimlerin kendi risklerini yönetmekteki sorumluluklarının belirlenmesi ve tüm birimlerin performansının değerlendirilmesi,
						(c) Belirlenen limitler dahilinde risk yönetiminin sürekli kontrolünden,             Üst düzey yönetim sorumludur.
				(2)		Bankaların yapısı ve faaliyetleri ile uyumlu iç sistem mekanizmalarının ve prosedürlerinin geliştirilmesinin ve uygulanmasının periyodik olarak izlenerek temel eksikliklerinin giderilmesi, banka faaliyetlerinin bu yolla daha etkin hale getirilmesi hususunda gerekli tedbirleri almak,
				(3)		Görev ve sorumlulukları kapsamındaki işlerin gereklerine göre yerine getirilmesi, etkinliğinin sağlanması ve geliştirilmesi için ihtiyaç duyulan uygulamalar konusunda öneriler geliştirmek,
				(4)		Sorumlu oldukları birimlerde görev yapan banka personelini koordine etmek, yeterliliklerini gözeterek görev dağılımı yapmak ve görev ve sorumluluklarını etkin olarak yerine getirip getirmediklerini izlemek,
				(5)		Sorumlu oldukları birimlerde ortaya çıkan eksiklik veya hataları çözümlemek ve bunları ya da alınması gerekli görülen tedbirleri ilgili iç sistemler sorumlusuna raporlamak,
				(6)		Beklenmedik durumların ortaya çıkması halinde kendilerine tanınan yetki çerçevesinde inisiyatif kullanmak,
				(7)		Bankanın karşı karşıya olduğu önemli riskler konusunda yönetim kuruluna zamanında ve güvenilir raporlama yapmak,
				(8)		Yönetim kurulunca verilen diğer görevleri yerine getirmek,               ile görevli ve sorumludur.
İç Sistemlerden Sorumlu Üye/ Komitenin Nitelikleri, Görev ve Yetkileri		9.		(1)		Yönetim kurulu, denetim ve gözetim faaliyetlerinin yerine getirilmesinde kendisine yardımcı olmak üzere, 4. maddenin 2. fıkrasında tanımlanan iç sistem sorumlusu veya sorumlularını, üyeleri arasından seçeceği icrai görevi bulunmayan üyelerinden görevlendirebilir. Bu üye veya üyelerin;
						a) Bankada, bağlı ortaklıklarında ve iştiraklerinde nitelikli pay sahibi (%10 ve üzeri) olmaması veya nitelikli pay sahibi olanlarla dolaylı ilişki içerisinde olmaması,
						b) İcrai görevi bulunan yönetim kurulu üyelerinin veya genel müdürün eşi veya ikinci dereceye kadar (bu derece dahil) kan veya sıhrî hısımı olmaması,
						c)Beş yıldan fazla bir süreyle aynı bankanın iç sistemler sorumlusu/komite üyesi olarak görev yapmamış olması,
						d) Ana sözleşme hükmüne veya genel kurul kararına dayalı olarak tüm personele kârdan yapılan ödemeler hariç olmak üzere, bankadan ve ana ortaklıklardan, bunların kârlılığına dayalı olarak herhangi bir ad altında ücret veya benzeri bir gelir sağlamaması,
						e) Genel müdür ve genel müdür yardımcısı için Yasanın 16. maddesinde aranan öğrenim koşuluna haiz ve bankacılık veya finans alanında deneyim sahibi olması,
						f)  Son beş yılda sözkonusu bankada veya bünyesindeki bir ortaklıkta çalışmamış olması,
						gerekmektedir.
				(2)		İç sistemler sorumlusu/komite, yönetim kurulu adına bankanın iç sistemlerinin etkinliğini ve yeterliliğini, bu sistemler ile muhasebe ve raporlama sistemlerinin Yasa ve ilgili düzenlemeler çerçevesinde isleyişini ve üretilen bilgilerin bütünlüğünü gözetmek, bağımsız denetim kuruluşları ve diğer bankacılık faaliyetleri ile doğrudan ilgili teknik hizmet alınan kuruluşların yönetim kurulu tarafından seçilmesinde gerekli ön değerlendirmeleri yapmak, yönetim kurulu tarafından seçilen ve sözleşme imzalanan bu kuruluşların faaliyetlerini düzenli olarak izlemek ve eşgüdümünü sağlamakla görevli ve sorumludur.
				(3)		İç sistemler sorumlusu/komite, 2. fıkra kapsamında;
						a) Bu Tebliğde yer alan iç kontrol, iç denetim ve risk yönetimine ilişkin düzenlemelere ve yönetim kurulunca onaylanan banka içi politika ve uygulama usullerine uyulup uyulmadığını gözetmek ve alınması gerekli görülen önlemler konusunda yönetim kuruluna önerilerde bulunmak,
						b) İç denetim faaliyetlerininin ve planlarının bu tebliğ ve iç politikalarla belirlenen yükümlülükleri yerine getirip getirmediğini ve bankanın mevcut ve planlanan faaliyetlerinden kaynaklanan tüm riskleri kapsayıp kapsamadığını gözetmek,
						c) İç sistemler kapsamındaki birim veya birimlerin personelinin doğrudan kendisine ulaşabilmesini sağlayacak iletişim kanallarını oluşturmak ve bağımsız ve tarafsız şekilde çalışmalarını temin etmek,
						d) Banka içi usulsüzlüklerin doğrudan kendisine veya iç sistemler kapsamında oluşturulan iç denetimle ilgili birime bildirilmesini sağlayacak iletişim kanallarının tesis edilmesini sağlamak,
						e) Bankanın taşıdığı risklerin tespit edilmesi, ölçülmesi, izlenmesi ve kontrol edilmesi için gerekli yöntem, araç ve uygulama usullerinin mevcut olup olmadığını değerlendirmek,
						f) Yılda en az bir kez olmak üzere bankanın bağımsız denetim kuruluşu ile bir araya gelerek, bağımsız denetçi ve iç denetim tarafından tespit edilen hususlar ile banka iç kontrol ve risk yönetimine dair bulgu ve zaafiyetleri değerlendirerek yönetim kurulunu bilgilendirmek,
						g) Bankanın muhasebe uygulamalarının, yasal mevzuata uygunluğu hususunda bağımsız denetim kuruluşunun değerlendirmelerini gözden geçirmek, bankanın mali durumunun, yapılan işlerin sonuçlarının ve bankanın nakit akımlarının doğru olarak yansıtılıp yansıtılmadığı ve raporların Yasada ve ilgili diğer mevzuatta belirlenen usul ve esaslara uygun olarak hazırlanıp hazırlanmadığı konusunda bağımsız denetçiler ile görüşmek, tespit edilen tutarsızlıklar konusunda ilgili üst düzey yönetimin açıklamasını almak,
						h) Bankanın, bankacılık faaliyetleri ile ilgili alacağı teknik destek hizmetlerine ilişkin ön incelemeyi yapmak, ayrılacak kaynakların yeterliliğini değerlendirmek ve yönetim kuruluna rapor düzenlemek, hizmetin alınması halinde bunu risklilik bağımsızlık, gizlilik, yeterlilik açısından değerlendirerek periodik olarak yönetim kuruluna rapor sunmak,
						ı) İç sistemler kapsamındaki birim veya birimlerde görevlendirilecek  personelde aranacak nitelikler hususunda öneriler sunmak, mesleki eğitim düzeylerini ve yeterliliğini değerlendirmek, bunların görevlendirilmesi ve görevden alınması sırasında yönetim kuruluna  görüş vermek,
						i) İç sistemlere ilişkin olarak üst düzey yönetimin görüş ve önerilerini almak ve bunları değerlendirmek, denetim raporlarında tespit edilen hususlar konusunda üst düzey yönetimin ve bunlara bağlı birimlerin aldığı önlemleri izlemek,
						j) Kredi açma yetkisine haiz olanların, kendileri ile eş ve çocuklarının veya bunlarla risk grubu olusturan diğer gerçek ve tüzel kişilerin taraf olduğu kredi islemlerine ilişkin değerlendirme ve karar verme aşamalarında yer alıp almadığını takip etmek ve bu hususların kendilerine bildirilmesini sağlayacak iletişim kanallarını oluşturmak,
						k) Altı aylık dönemi aşmamak kaydıyla, dönem içerisinde icra ettiği faaliyetleri ve bu faaliyetlerin sonuçlarını yönetim kuruluna raporlamak, raporda bankada alınması gereken önlemlere, yapılmasına ihtiyaç duyulan uygulamalara ve bankanın faaliyetlerinin güven içinde sürdürülmesi bakımından önemli gördüğü diğer hususlara ilişkin görüşlerine yer vermek,
						ile görevli ve yetkilidir.
				(4)		KKTC’de şube olarak faaliyet gösteren bankalarda, iç sistem sorumlusu /komite kendisine bağlı icrai mahiyette faaliyet gösteren bir birim bulunmayan yönetim kurulu üyeleri arasından görevlendirilir. Bu maddenin 1. fıkrasında belirtilen nitelikler ile 2, 3 ve 5. fıkralarında belirtilen sorumluluklar bu üyeler için de geçerlidir.
				(5)		İç sistemler sorumlusu veya komite üyelerinden herhangi birinin görevden ayrılması halinde, yönetim kuruluna, bağımsız denetim kuruluşuna ve Merkez Bankasına 7 iş günü içerisinde ayrıntılı işten ayrılma gerekçelerini açıklayan bir yazı göndermekle yükümlüdürler.
ÜÇÜNCÜ KISIM İÇ SİSTEMLER
BİRİNCİ BÖLÜM İÇ SİSTEMLERİN AMACI KAPSAMI
İç Denetim Sisteminin Amacı ve Kapsamı	10		(1)		İç denetim sisteminin amacı, üst yönetime banka faaliyetlerinin Yasa ve ilgili diğer mevzuat ile banka içi strateji, politika, ilke ve hedefler doğrultusunda yürütüldüğü ve iç kontrol ve risk yönetimi sistemlerinin etkinliği ve yeterliliği hususunda güvence sağlamaktır.
			(2)		İç denetim sisteminden beklenen amacın sağlanabilmesi için, iç denetim faaliyetleriyle, banka içi herhangi bir kısıtlama olmaksızın bankanın tüm faaliyetleri, genel müdürlük dahil tüm şubeler ve birimleri dönemsel ve riske dayalı olarak incelenir ve denetlenir. Eksiklik, hata ve suistimaller ortaya çıkarılır. Merkez Bankası ve bağımsız denetim kuruluşlarının bulguları ile birlikte değerlendirilerek, bunların yeniden ortaya çıkmasının önlenmesine ve alınan tedbirlerin etkinlik ve verimliliğine yönelik görüş ve önerilerde bulunulur. Merkez Bankasına ve üst yönetime iletilen bilgi ve raporlamaların doğruluğu ve güvenilirliği değerlendirilir.
			(3)		Amacın gerçekleştirilmesine yönelik olarak;
			A B		Dönemsel ve riske dayalı denetimler gerçekleştirilir, Özel denetimler gerçekleştirilir,          Belirtilen denetimler çerçevesinde;
					a) İç kontrol ve risk yönetimi sistemlerinin yeterliliği ve etkinliği değerlendirilir. Standart metod dışında geliştirilen varsa diğer model ve yöntemlerin de etkinliği değerlendirilir.
					b) Elektronik bilgi sistemi ile elektronik bankacılık hizmetleri de dahil olmak üzere bilgi sistemleri gözden geçirilir.