|
Kur Riskine Esas Sermaye Yükümlülüğünün
Hesaplanmasına İlişkin Genelge: |
|||||||||||||||||||
|
39/2001 Sayılı Bankalar Yasası,
Madde 33 altındaki “Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine Ve
Değerlendirilmesine İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Tebliğ” in, 2. maddesinin
E fıkrası gereği, 01/01/2004 tarihinden itibaren, sermaye yeterliliği
standart oranına dahil edilecek olan Kur Riskine Esas Sermaye Gereksiniminin
hesaplanmasına ilişkin yöntemle ilgili açıklamalar aşağıdadır. |
|||||||||||||||||||
|
1.
Sermaye Gereksiniminin Hesaplanması: |
|||||||||||||||||||
|
Ekte yer alan örnek bilanço (ABC Bankası), tarafımızca
oluşturularak kur riskine esas alınacak kalemler renklendirilmiştir. |
|||||||||||||||||||
|
ABC Bankasının yabancı para aktif ve pasifleri ile,
bilanço dışı hesapları, kur riski hesaplaması için döviz bazında
sınıflandırılmış ve aşağıdaki tablo elde edilmiştir. Bankanın altın pozisyonu
bulunmamaktadır. Örnek çalışmada, Tablo I’de kullanılan uzun ve kısa
pozisyonlar tamamen varsayıma dayanmaktadır. |
|||||||||||||||||||
|
Döviz cinsinden
cayılamaz nitelikli gayrinakdi yükümlülüklere ilişkin net pozisyonun, sermaye
yükümlülüğü hesaplamasına dahil edilmesinde, henüz nakde dönüşmemiş
yükümlülüğün, nakde dönüşmesi halinde, bankaya borçlu duruma düşecek olan
tarafın ödeyeceği dövizin, gayrinakdi yükümlülükle aynı para cinsinden olması
durumunda, alacak tutarı, uzun
pozisyon olarak dikkate alınır. Bununla beraber, alacak hakkının farklı döviz
cinsinden olması durumunda, alacak tutarı, kendi döviz cinsinden uzun
pozisyon olarak döviz varlıkları arasında gösterilir. Gayrinakdi
yükümlülüklere ilişkin alacağın uzun pozisyon olarak dikkate alınmasında, alacak hakkının belgelenmesi ya da
teminat altına alınmış olması esastır. |
|||||||||||||||||||
|
Gayrinakdi
yükümlülük borçlusunun kredi değerliliği ve ödeme yeteneği, “Bankaların
Kredileri İle Diğer Alacaklarının Nitelikleri Ve Karşılıklar Tebliği”nde yer
alan esas ve usuller çerçevesinde belirlenir. Bu şekilde yapılan
değerlendirme sonucunda, net pozisyon hesaplamasında kullanılacak uzun
pozisyon, gayrinakdi kredi müşterisinden doğacak alacak tutarından, varsa
“357-Tazmin Edilmemiş ve Nakde Dönüşmemiş Gayrinakdi Krediler Özel
Karşılıkları” hesabında, kendisi için ayrılan özel karşılık tutarının
çıkarılması ile bulunur. |
|||||||||||||||||||
|
Tablo I. |
|||||||||||||||||||
|
Milyar TL. |
USD |
EURO |
|
|||||||||||||||
|
Aktif
Hesaplar |
29.500 |
6.044 |
|
|||||||||||||||
|
Bilanço
Dışı Alımlar |
14.850 |
7.110 |
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
Vadeli Döviz
Alımları |
8.760 |
7.110 |
|
|||||||||||||||
|
Swap Para
Alımları |
2.090 |
|
|
|||||||||||||||
|
Swap Faiz
Alımları |
4.000 |
|
|
|||||||||||||||
|
Gayrinakdi Krd. ve Yük. Uzun Poz. |
16.960 |
0 |
|
|||||||||||||||
|
Toplam |
61.310 |
13.154 |
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
Pasif
Hesaplar |
(39.000) |
(7.120) |
|
|||||||||||||||
|
Bilanço
Dışı Satımlar |
(12.210) |
(4.480) |
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
Vadeli Döviz
Satımları |
(7.440) |
(4.480) |
|
|||||||||||||||
|
Swap Para
Satımları |
(770) |
|
|
|||||||||||||||
|
Swap Faiz
Satımları |
(4.000) |
|
|
|||||||||||||||
|
Gayrinakdi Krd. ve Yük. Kısa Poz. |
(18.461) |
|
|
|||||||||||||||
|
Toplam |
(69.671) |
(11.600) |
|
|||||||||||||||
|
POZİSYON |
(8.361) |
1.554 |
|
|||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||
|
Örnek
tablo ele alındığında, ABC Bankasının USD cinsinden kullandırılan 18.461
milyar TRL’sı tutarındaki gayrinakdi kredi yükümlülüğü bulunmaktadır.
Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, bankanın gayrinakdi kredi yükümlülükleri
karşılığında, USD cinsinden alacak hakları toplamının, 16.960 milyar TRL’sı
olduğu tespit edilmiştir. |
|||||||||||||||||||
|
Örnek
tabloda, USD ve EURO işlemler değerlendirilerek, her bir para biriminden net
pozisyon hesaplanmıştır. Mutlak değer olarak büyük olan net pozisyon
üzerinden, % 8 oranında sermaye gereksinimi hesaplanması gerektiğinden, 8.361
milyar TRL tutarındaki USD kısa pozisyonu matrah olarak kullanmak söz konusu
olacaktır. Buna göre, 8.361 x 0,08 = 669 milyar TRL kur riski için sermaye
gereksinimi ortaya çıkmaktadır. |
|||||||||||||||||||
|
ABC
Bankasının iki döviz cinsinden pozisyonu bulunduğu varsayılmıştır. Eğer başka
döviz cinslerinden de pozisyonları bulunmuş olsa idi, onların da USD ve EURO da
olduğu şekilde net pozisyonları hesaplanacak, ve uzun pozisyonda olan
dövizler EURO pozisyonu ile, kısa pozisyonda olanlar da USD pozisyonu ile
birlikte sınıflandırılarak, toplam kısa ve toplam uzun pozisyon hesaplanacak,
ve mutlak değeri büyük olan üzerinden % 8 sermaye gereksinimi bulunacaktı. |
|||||||||||||||||||
|
Kur
riskine esas sermaye gereksiniminin hesaplanmasında, sermayeden indirilecek
kalemlere ilişkin herhangi bir sermaye yükümlülüğü doğmayacaktır. Bu
çerçevede, bankanın uzun net pozisyonları toplamı, kısa net pozisyonları
toplamından büyükse, net pozisyonu pozitif olan her bir döviz cinsi için,
rasyo hesaplamasında, sermayeden indirilen değerlerin en fazla net pozisyon
tutarı kadar olan kısımları toplamı, uzun net pozisyonlar toplamından
indirilerek kur riski sermaye gereksinimine esas matrah bulunacaktır.
Örnekte, uzun net pozisyonları toplamı, kısa net pozisyonlar toplamından
küçük olduğundan, herhangi bir indirim söz konusu değildir. |
|||||||||||||||||||
|
2.
Altın Pozisyonu |
|||||||||||||||||||
|
ABC
Bankasının, kısa veya uzun altın pozisyonu bulunmuş olsaydı, sermaye
gereksinimi, altın pozisyonunun işaretine bakılmaksızın, (8.361 milyar TRL +
altın pozisyonu) x 0,08 şeklinde hesaplanacaktı. |
|||||||||||||||||||
|
3.
Hesaplama Dışı Pozisyonlar: |
|||||||||||||||||||
|
Herbir
döviz cinsi itibariyle, netleştirilmemiş uzun pozisyonları toplam tutarı ile,
netleştirilmemiş kısa pozisyonları toplam tutarından, mutlak değer olarak
büyük olanı, 39/2001 sayılı Bankalar Yasası, Madde 33 altındaki “Bankaların
Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine Ve Değerlendirilmesine İlişkin Usul Ve
Esaslar Hakkında Tebliğ” in 2 (C) maddesinde tanımlanan özkaynağın %100’ünü
geçmeyen ve netleştirilmemiş uzun pozisyonları toplam tutarı ile
netleştirilmemiş kısa pozisyonları toplam tutarı arasındaki farkın özkaynaklarına
oranı da %2’yi (Yabancı Para Net
Genel Pozisyon/Özkaynak oranı %2’yi) geçmeyen bankalar, aynı dönem için, kur
riskine esas sermaye yükümlülüğünü hesaplamayabilirler. Tablo II’deki örnek
bankanın yalnızca USD, GBP ve EURO cinsinden, bilanço içi ve dışı işlemlerin
dahil olduğu, netleştirilmemiş pozisyona, ve 5 Trilyon TRL özkaynağa sahip
olduğu varsayıldığında; Yabancı Para Net Genel Pozisyon/Özkaynak oranının %
1 hesaplanması, ve netleştirilmemiş büyük pozisyonun özkaynaktan
küçük olmasından dolayı (4.400 ≤ 5.000), banka kur riskine esas
sermaye gereksinimi hesaplamayabilecektir. |
|||||||||||||||||||
|
Tablo II.
|
|||||||||||||||||||