KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ BANKALAR YASA TASARISI

Bİrİncİ KISIM

Genel Kurallar

Kısa İsim

1.Bu Yasa, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Bankalar Yasası olarak isimlendirilir.

Tefsir

2. Bu Yasada metin başka türlü gerektirmedikçe:

Bölüm 113

28/1974

“Banka”, Bu Yasa altında lisans alıp Bankacılık faaliyetlerini bu Yasa hükümlerine göre sürdüren kuruluşları anlatır. Bu tanım kalkınma ve yatırım bankaları ile katılım bankalarını da kapsar.

7/1977

30/1983

28/1987

“Banka Şubesi”, bankaların elektronik işlem cihazlarından ibaret birimleri hariç, şube, ajans ve mevduat kabulü veya diğer bankacılık işlemleri ile uğraşan sabit ya da seyyar büroları gibi her türlü yerel teşkilatını anlatır.

“Finansal Kuruluş”, Bankalar dışında kalan ve bu Yasada yer alan faaliyet konularından en az birini yürütmek üzere kurulan kuruluşları anlatır.

42/1997

40/2001

“Fon”, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunu anlatır.

“İhtiyat Akçesi”, bu Yasanın 34’üncü maddesinin (1)’inci fıkrasına göre ayrılan miktar ve diğer ihtiyatlar toplamından, varsa bilanço zararı düşüldükten sonra elde edilen tutarı anlatır.

“Kalkınma ve Yatırım Bankası”,Bu yasaya göre mevduat ya da katılım fonu kabul etme dışında, kredi kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren ve /veya özel yasalarla kendilerine verilen görevleri yerine getiren kuruluşlar ile yurt dışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetindeki şubelerini anlatır.

“Katılım bankası”, Bu Yasaya göre özel cari ve katılma hesapları yoluyla fon toplamak ve kredi kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren kuruluşlar ile yurt dışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetindeki şubelerini anlatır.

“Mevduat”,Yazılı ya da sözlü olarak veya herhangi bir şekilde halka duyurulmak suretiyle ivazsız veya belli bir ivaz karşılığında,istendiğinde ya da belli bir vadede geri ödenmek üzere kabul edilen bono veya tahvile konu olmayan parayı anlatır.

“Katılma Hesabı”, Katılım Bankalarına yatırılan fonların bu kurumlarca kullandırılmasından doğacak kar veya zarara katılma sonucunu veren, karşılığında hesap sahibine önceden belirlenmiş herhangi bir getiri ödenmeyen ve anaparanın aynen geri ödenmesi garanti edilmeyen fonların oluşturduğu hesapları anlatır.

“Kişi”, gerçek veya tüzel kişileri anlatır.

“Kontrol”, bir tüzel kişinin, sermayesinin, asgari yüzde ellibirine sahip olma şartı aranmaksızın, çoğunluğuna doğrudan veya dolaylı olarak sahip olunması veya bu çoğunluğa sahip olunmamakla birlikte imtiyazlı hisselerin elde bulundurulması veya diğer hissedarlarla yapılan anlaşmalara istinaden oy hakkının çoğunluğu üzerinde tasarrufta bulunulması suretiyle veya herhangi bir suretle yönetim kurulu üyelerinin karara esas çoğunluğunu atayabilme ya da görevden alma gücünün elde bulundurulmasını veya her halükarda tüzel kişi yönetimi üzerinde önemli derecede etki sahibi olma durumunu anlatır.

“Ana Ortaklık”, kontrolünde konsolidasyona tabi başka tüzel kişilikler olan banka tüzel kişiliğini anlatır.

“Bağlı Ortaklık”, Ana ortaklığın kontrolü altında faaliyet gösteren ortaklıkları anlatır.

“Hakim Ortak”, Bir ortaklığı doğrudan veya dolaylı olarak, tek başına veya birlikte kontrol eden gerçek veya tüzel kişiyi anlatır.

“Merkez Bankası”, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Merkez Bankasını anlatır.

“Nitelikli Pay”, bir ortaklığın sermayesinin veya oy haklarının doğrudan veya dolaylı olarak yüzde on veya daha fazlasını teşkil eden paylar ile bu oranın altında olsa dahi yönetim kurullarına üye belirleme imtiyazı veren payları anlatır.

“OECD”, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütünü anlatır.

“Ödenmiş Sermaye”, bankaların fiilen ve her türlü muvazaadan ari olarak ödenmiş veya Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetine ayrılmış ve ödenmiş sermayelerinden, bilançoda görülen zararın ihtiyat akçeleri ile karşılanamayan kısmı düşüldükten sonra kalan tutarı anlatır.

“Özkaynak”, esas, unsur ve oranları, uluslararası standartlar da dikkate alınmak suretiyle Merkez Bankasınca belirlenmek üzere, ana sermaye ve katkı sermaye toplamı ile bu toplamdan sermayeden indirilecek değerlerin düşülmesi sonucu bulunacak tutarı anlatır. Konsolide özkaynak, konsolide esasa göre uygulanacak kredi sınırları ile standart oranların hesaplanmasında yukarıdaki tanıma göre hesaplanarak dikkate alınır.

“Yöneticiler”, Bankaların yönetim kurulu ve kredi komitesi başkan ve üyeleri ile genel müdür, genel müdür yardımcıları ve imza yetkisine sahip mensuplarından; şube müdürleri ve genel müdürlük merkez teşkilatında yer alan bölüm, kısım, grup ve bunlara eşdeğer isimler altında faaliyet gösteren birimlerin yöneticilerini, anlatır.

“Destek hizmeti”, bankaların sundukları ana hizmetlerin tamamlayıcısı niteliğinde olup dışardan sağlanan hizmetleri anlatır.

Kapsam ve Amaç

3.

(1)

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde kurulmuş ve kurulacak bankalar ile yabancı ülkelerde kurulmuş olup da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde şube açarak faaliyete geçecek olan bankalar bu Yasa kurallarına tabidir.

(2)

Münhasıran kendi özel yasaları ile kurulmuş olan off-shore bankalara ait Yasa kuralları saklıdır.

(3)

Bu Yasa ile düzenlenmemiş olan hallerde, bankalarla ilgili ve halen yürürlükte olan diğer mevzuat kuralları uygulanır.

(4)

Bu Yasanın amacı, tasarruf sahiplerinin hak ve menfaatlerini korumak, mali piyasalarda güven ve istikrarı ve ekonomik kalkınmanın gereklerini de dikkate alarak kredi sisteminin etkin bir şekilde çalışmasını sağlamak üzere bankaların ve bu yasa ile yetki verilen diğer finansal kuruluşların, kuruluş, yönetim, çalışma, devir, birleşme, tasfiye ve denetlenmelerine ilişkin esasları düzenlemektir.

Yetki ve Görev

4.

(1)

Merkez Bankası, bu Yasa ve ilgili diğer mevzuatın verdiği yetkiler çerçevesinde düzenlemeler de yapmak suretiyle finansal piyasalarda güven ve istikrarın sağlanması, tasarruf sahiplerinin hak ve menfaatlerinin korunması, kredi sisteminin etkin bir şekilde çalışması ve mali sektörün gelişmesi için gerekli tedbirleri almaya ,uygulamayı sağlamaya , denetlemeye ve sonuçlandırmaya, tasarrufların güvence altına alınmasını temin etmeye ve yasayla verilen diğer yetkileri kullanmaya, bankalar ve finansal iştirakleri ve finansal bağlı ortaklıklarının konsolide esasta denetimini yapmaya, konsolide esasta denetime tabi olacak kuruluşları belirlemeye yükümlü ve yetkilidir.

(2)

Merkez Bankası, başka yasalarda aksine kural bulunup bulunmadığına bakılmaksızın, Bankalar, finansal kiralama, faktoring ve finansman şirketlerinin kuruluş ve faaliyetlerini, yönetim ve teşkilat yapısını, birleşme, bölünme ve hisse devirlerini düzenleme ve denetlemeye yükümlü ve yetkilidir.

(3)

Merkez Bankası, bu Yasa ve ilgili diğer mevzuat hükümleri çerçevesinde kendisine verilen yetkilerini, düzenleyici işlemler tesis ederek veya özel nitelikli kararlar alarak kullanır. Merkez Bankası, Yönetim Kurulu kararıyla bu Yasanın uygulanmasına ilişkin tebliğler çıkarmaya yetkilidir.

Bankaların Faaliyet Konuları

5.

Bankalar, diğer yasalarda yer alan hükümler saklı kalmak kaydıyla, aşağıda belirtilen faaliyetleri gerçekleştirebilirler:

a) Mevduat kabulü.

b) Katılım fonu kabulü.

c) Nakdi, gayrinakdi her cins ve surette kredi verme işlemleri.

d) Nakdi ve kaydi ödeme ve fon transferi işlemleri, muhabir bankacılık veya çek hesaplarının kullanılması dahil her türlü ödeme ve tahsilat işlemleri.

e) Çek ve diğer kambiyo senetlerinin iştirası işlemleri.

f) Saklama hizmetleri.

g) Kredi kartları, banka kartları ve seyahat çekleri gibi ödeme vasıtalarının ihracı ve bunlarla ilgili faaliyetlerin yürütülmesi işlemleri.

h) Efektif dahil kambiyo işlemleri; para piyasası

araçlarının alım ve satımı; kıymetli maden ve taşların alımı, satımı veya bunların emanete alınması işlemleri.

ı) Ekonomik ve finansal göstergelere, sermaye piyasası araçlarına, mala, kıymetli madenlere ve dövize dayalı; vadeli işlem sözleşmelerinin, opsiyon sözleşmelerinin, birden fazla türev aracı içeren basit veya karmaşık yapıdaki finansal araçların alımı, satımı ve aracılık işlemleri.

j) Sermaye piyasası araçlarının alım ve satımı ile geri alım veya tekrar satım taahhüdü işlemleri.

k) Sermaye piyasası araçlarının ihraç veya halka arz yoluyla satışına aracılık işlemleri

l) Daha önce ihraç edilmiş olan sermaye piyasası araçlarının aracılık maksadıyla alım satımının yürütülmesi işlemleri.

m) Başkaları lehine teminat, garanti ve sair yükümlülüklerin üstlenilmesi işlemleri gibi garanti işleri.

n) Yatırım danışmanlığı işlemleri.

o) Portföy işletmeciliği ve yönetimi.

p) Faktöring ve forfaiting işlemleri.

r) Bankalararası piyasada para alım satımı işlemlerine aracılık.

s) Finansal kiralama işlemleri.

t) Sigorta acenteliği ve bireysel emeklilik aracılık

hizmetleri.

u) Merkez Bankasınca belirlenecek diğer faaliyetler.

Mevduat bankaları bu maddenin (b) ve (s), katılım bankaları (a), kalkınma ve yatırım bankaları (a) ve (b) bentlerinde belirtilen faaliyetleri gerçekleştiremezler.

Dolaylı Pay Sahipliği

6. Bu Yasanın uygulanmasında, gerçek kişilere ait dolaylı pay sahipliğinin belirlenmesinde, bir gerçek kişi ile eş ve evlatlarına ve bunların katıldıkları ortaklıklara veya bu kişi veya ortaklıkların ayrı ayrı veya birlikte kontrol ettikleri ortaklıklara ait paylar birlikte dikkate alınır. Tüzel kişilere ait dolaylı pay sahipliğinin belirlenmesinde, bunlara ait paylar ile bunların kontrol ettikleri ortaklıklara ait paylar birlikte hesaplanır.

Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Merkez Bankası tarafından çıkarılacak bir tebliğle belirlenir.

İKİNCİ KISIM

Bankaların Kuruluş İzinleri ve Diğer İzne Tabi İşlemler

Bankaların

Kuruluşu veya Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde Şube Açma İzni

7. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde banka kurulması veya yabancı ülkelerde kurulmuş bir bankanın Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde açacağı ilk şubesi için Merkez Bankasından izin alınması şarttır. İzin için yapılacak başvurulara ve iznin verilmesine ilişkin esas ve usuller Merkez Bankasınca düzenlenecek bir tebliğ ile belirlenir. Verilecek izinde Merkez Bankası yönetim kurulunun en az dört üyesinin olumlu yöndeki oyu gerekir.

Bankaların

Kuruluş Koşulları

Bölüm113

8.(1)

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde kurulacak bankalarda aranacak koşullar şunlardır:

(a)

Limited şirket şeklinde kurulması;

(b)

Hisse senetlerinin tamamının isme yazılı olması ve nakit karşılığı çıkarılması;

(c)

Bankaların hissedar sayısının 10 kişiden az olmaması;

(d)

Nakden ve her türlü muvazaadan ari olarak ödenmiş olan asgari ödenmiş sermaye miktarının € 5.000.000 (Beş Milyon Euro) karşılığı Türk Lirası olması;

Ancak, Merkez Bankası yukarıda öngörülen asgari sermaye miktarını gerektiğinde ve ihtiyaca uygun olarak iki katına kadar artırmaya yetkilidir.

(e)

Şirketler Yasası uyarınca düzenlenecek ana sözleşme ve tüzüklerin bu Yasa kurallarına uygun olması;

(f)

Merkez Bankasının etkin denetimini engellemeyecek şeffaf ve açık bir ortaklık yapısı ve organizasyon şemasına sahip olması;

(g)

Konsolide denetimi engelleyici nitelikte herhangi bir hususun bulunmaması;

(h)

Yönetim Kurulu üyelerinin bu Yasanın üçüncü kısmında belirtilen nitelikleri ve planlanan faaliyetleri gerçekleştirebilecek mesleki tecrübeye sahip olması,

(ı)

Öngörülen faaliyet konularının, planlanan mali, yönetim ve organizasyon yapısıyla uyumlu olması,

(J)

Öngörülen faaliyet konularına ait iş planlarını, kuruluşun mali yapısı ile ilgili projeksiyonlarını sermaye yeterliliğini de içerecek şekilde, ilk üç yıl için bütçe planını ve yapısal örgütlenmesini gösteren bir faaliyet programını iç kontrol, risk yönetimi ve iç denetim sistemi de dahil olmak üzere ibraz etmesi,

(k)

Bankaların kurucularının bu Yasada ve aşağıda belirtilen şartları haiz olması;

i) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşı kurucuların gerçek kişi olması;

ii) Bankaların yabancı uyruklu gerçek veya tüzel kişi kurucularının; OECD ve Avrupa Birliğine üye ülkelerde faal ve herhangi bir kısıtlamaya tabi olmayan bir bankada asgari %51 (Yüzde Elli Bir) hisseye sahip olması veya bu bankayı asgari çoğunluk sağlayan dolaylı pay sahipliği vasıtasıyla kontrol ediyor olması; tüzel kişi kurucuların, OECD ve Avrupa Birliğine üye ülkelerde bankacılık mevzuatı kurallarını uygulamak ve denetlemekle yükümlü merciler tarafından verilmiş, başvuru tarihinde geçerliliğini koruyan ve söz konusu ülkelerde hiç bir kısıtlamaya tabi olmaksızın bankacılık faaliyetlerinde bulunmasını sağlayan izni almış olması;

Şarttır.

Kurucularda Aranacak Şartlar

9. (1) Bankaların kurucu ortaklarının;

(a)

Müflis veya konkordato ilan etmiş olmaması,

(b)

Hakkında bu Yasanın 60’ıncı maddesi uygulanan bankalarda veya bu Yasanın yürürlüğe girmesinden önce Fona alınmış bankalarda nitelikli paya sahip olmaması veya kontrolü elinde bulundurmaması,

(c)

Tasfiyeye tabi tutulan finansal kuruluşlarda, ortaklarının temettü hariç ortaklık hakları ile yönetim ve denetimi Fona intikal eden veya bankacılık yapma ve mevduat kabul etme izin ve yetkileri kaldırılan bankalarda, Fona intikalinden ve/veya bankacılık yapma ve mevduat kabul etme izin ve yetkileri kaldırılmadan önce nitelikli paya sahip olmaması veya kontrolü elinde bulundurmaması,

(d)

Taksirli suçlar hariç olmak üzere affa uğramış olsalar dahi altı aydan fazla hapis cezasıyla cezalandırılmış olmaması veya zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz